Слоўнік паняццяў

Крокі паказваюць, што зрабіць і калі. Іконкі «i» адкрываюць тлумачэнне, чаму так і дзе хаваюцца пасткі — напісана мовай уладальніка фірмы, а не юрыста.

Абярыце ўверсе, каго наймаеце: шлях і тэрміны залежаць ад падставы доступу да рынку працы.

Працэдуру вызначае дакумент, а не пашпарт. Замежнік мае свабодны доступ (нуль дазволаў), калі мае, у прыватнасці: сталы побыт ці статус рэзідэнта ЕС, Карту паляка, карту побыту з адзнакай «доступ да рынку працы», з'яўляецца мужам/жонкай грамадзяніна PL альбо выпускніком польскіх стацыянарных студый.

Таму беларус з Картай паляка не патрабуе oświadczenie — а грамадзянін той жа краіны без Карты праходзіць поўную працэдуру.

Калі замежнік падаў у Польшчы заяву на міжнародную ахову (прытулак), яго права на працу залежыць ад этапу справы, а не ад самой заявы.

1. Працэдура доўжыцца менш за 6 месяцаў. Працаваць яшчэ нельга. Часовае пасведчанне асобы замежніка (TZTC) пацвярджае знаходжанне, але не дае права на працу.

2. Працэдура доўжыцца больш за 6 месяцаў і зацягнулася не па віне заяўніка. Urząd do Spraw Cudzoziemców выдае даведку (art. 35) — менавіта яна дае свабодны доступ да рынку працы. Без гэтай даведкі працадаўца не мае падставы легальна працаўладкаваць.

3. Ахова прызнана (статус бежанца або дадатковая ахова). Замежнік мае свабодны доступ да працы як грамадзянін — без oświadczenia і дазволу.

KZiS — гэта афіцыйная класіфікацыя ~2500 прафесій; шасцізначны код трапляе ў oświadczenie, дагавор і справаздачы. Установа параўноўвае код і заробак з oświadczenie з дагаворам: заробак у дагаворы не можа быць ніжэйшым за той, што ў oświadczenie; вышэйшы — можа.

Нядаўна прыбылы замежнік часта яшчэ не мае нумара PESEL — яго прысвойвае гміна пры прапісцы ці па заяве. Дагавор можна падпісаць без PESEL (ідэнтыфікацыя пашпартам), рэгістрацыя ў ZUS таксама пройдзе па пашпарце.

PESEL спатрэбіцца для падатковых разлікаў — прасачыце, каб работнік атрымаў яго ў першыя тыдні. Гэта задача работніка, але наступствы адсутнасці адчуеце вы пры PIT-11.

Спрошчаная легалізацыя для грамадзян Арменіі, Беларусі, Малдовы і Украіны (Грузія выключана з 01.12.2025). З чэрвеня 2025: выключна электронна праз praca.gov.pl, плата 400 zł, запіс звычайна за ~7 працоўных дзён, максімальны тэрмін працы па oświadczenie: 24 месяцы.

Новыя абавязкі, пра якія лёгка забыць: копія падпісанага дагавора ва ўстанову перад стартам, паведамленне аб пачатку працы за 7 дзён, аб непачатку — за 14 дзён.

Павышэнне заробку ў перыяд дзеяння oświadczenia не патрабуе паўторнай працэдуры легалізацыі — важны парог, а не дакладная сума. Змена памеру заробку патрабуе анэкса да дагавора (працоўнае права).

Папярэднія, перыядычныя і кантрольныя абследаванні выконвае адзінка медыцыны працы, з якой працадаўца мае падпісаны дагавор — гэта нельга зрабіць «у сябе». Кошт нясе працадаўца; абследаванне па магчымасці ў працоўны час.

Без сапраўднага заключэння нельга дапускаць да працы — ні ў дзень 1, ні пасля завяршэння папярэдняга заключэння. Пасля хваробы больш за 30 дзён — абавязковае кантрольнае абследаванне перад вяртаннем.

Закон патрабуе ад працадаўцы асобных дакументаў на: умовы найму (7 дзён ад старту), RODO, роўнае стаўленне, азнаямленне з правіламі, падаткі (PIT-2), PPK, анкеты… У большасці паўтараюцца тыя ж даныя: імя, PESEL, адрас, пасада, заробак.

Уручную = дзясятак нагод для памылкі ў нумары пашпарта. З аднаго профілю = нуль перапісвання. Гэта якраз тая праца, якую аўтаматызуе DoPusk.

Папулярны міф: «навучанне BHP мусіць рабіць знешняя фірма». Праўда больш выгадная для малых офісных фірм:

1. Пры найме да 10 асоб (а пры нізкай катэгорыі рызыкі — да 50) працадаўца можа сам выконваць задачы службы BHP — пасля праходжання аднаразовага курса (сапраўдны 5 гадоў). Тады сам праводзіць агульны інструктаж.

2. Інструктаж на працоўным месцы праводзіць кіраўнік работніка — калі мае актуальнае навучанне для кіруючых.

3. Адміністрацыйна-офісныя работнікі пры нізкай катэгорыі рызыкі (тыповае IT/офіс) вызвалены ад перыядычных навучанняў — толькі ўступнае пры найме.

4. Для аддаленых работнікаў на офісных пасадах уступны інструктаж можна правесці цалкам электронна.

Рэгістрацыя ZUS ZUA (сацыяльнае + медыцынскае страхаванне) мусіць трапіць у ZUS цягам 7 дзён ад пачатку працы. Тэхнічна гэта звычайна робіць бухгалтарскае бюро — але адказнасць і тэрмін вашы: перадайце даныя адразу, а не «пры нагодзе фактур».

Члены сям'і работніка без уласнай падставы страхавання (муж/жонка, дзеці) — форма ZCNA, каб мелі доступ да NFZ. Датычыцца толькі сям'і, якая жыве ў Польшчы.

Пасля старту сочыце як мінімум за: тэрмінам дакумента побыту (і 24-месячным лімітам oświadczenie), перыядычнымі медаглядамі, канцом тэрміновага дагавора, пратэрмінаваным адпачынкам да 30.09 (невыкарыстаны = правапарушэнне працадаўцы), паўторным аўтазапісам PPK кожныя 4 гады (найбліжэйшы: пачатак 2027 — заявы аб адмове трэба сабраць нанова), а калі дзіця работніка дасягае 18/26 гадоў — зняццем з ZCNA.

Гэта не праца для памяці і не для табліцы. Гэта праца для сістэмы з алертамі.